الفتال النيسابوري ( مترجم : محمود مهدوى دامغانى )

54

روضة الواعظين و بصيرة المتعظين ( فارسي )

بودن است . ( 1 ) خداوند متعال مىفرمايد : « به درستى كه خداوند شنيد سخن آن زن را كه با تو در بارهء شوهرش مجادله مىكرد و شكايت مىكرد به سوى خدا و خداوند مىشنود گفتگوى شما را . به درستى كه خداوند شنوا و بيناست . » « 1 » ( 2 ) در سورهء ملك هم مىفرمايد : « آيا نمىنگرند به سوى مرغان كه بر فراز ايشان صف‌زدگانند و مىگيرند ؟ باز ندارد آنها را مگر خداوند . به درستى كه او به هر چيزى بيناست . » « 2 » ( 3 ) و جايز نيست كه خداوند جسم و متشكل از جوهر و عرض باشد ، يا آنكه صفات و اعراض اجسام براى او تصور شود ، زيرا اين امور همگى حادث است و حال آنكه ثابت شد كه خداوند قديم است . ( 4 ) خداوند در سورهء بقره مىفرمايد : « همانا خداوند همراه صابران است . » و اگر خداوند جسم باشد ، مىبايد فقط در مكان مخصوصى باشد و درست نيست كه بگوييم همه جا همراه صابران است و نيز خداوند مىفرمايد : « و چون بندگان من در بارهء من از تو مىپرسند ، همانا كه من نزديكم . » و اگر جسم باشد ، درست نيست كه به همهء پرسندگان نزديك باشد و خداوند متعال در سورهء نساء مىفرمايد : « پنهان مىدارند از مردم و پنهان نمىدارند از خدا و او با ايشان است چون شب تدبير مىكنند به آنچه نپسندد از گفتار و خدا به آنچه مىكنند داناست . » « 3 » ( 5 ) و نيز خداوند مىفرمايد : « من همراه شمايم » و اگر جسم باشد صحيح نيست كه گفته شود با همگان است . و در سورهء مريم مىفرمايد : « آيا براى او همنامى مى - دانى ؟ » يعنى مثلى و مانندى ، و در سورهء شورى مىفرمايد : « همچون او چيزى نيست . » همانطور كه گفته مىشود : هيچ سرور و مهترى چون فلان نيست . ( 6 ) در سورهء ق مىفرمايد : « و ما به او نزديكتريم از رشتهء گردن . » يعنى به انسان ، و جايز نيست كه خداوند در جهتى باشد ، زيرا بودن در جهت از خواص اجسام است . همچنين نيازمندى و حاجت بر او جايز نيست ، زيرا نيازمندى از لوازم اجسام و اعراض است و حال آنكه خداوند متعال جسم و عرض نيست و خود در سورهء آل -

--> ( 1 ) . آيهء اول سورهء پنجاه و هشتم . ( 2 ) . آيهء 20 سورهء شصت و هفتم . ( 3 ) . آيهء 108 سورهء چهارم .